Katedra Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Gorzowie

Zanim przeczytasz
Katedra Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny to najstarsza świątynia Gorzowa Wielkopolskiego i zabytek nieruchomy w województwie lubuskim. Wikidata datuje jej powstanie na rok 1300. Warto tu zajrzeć dla renesansowego ołtarza, czterech dzwonów z 1921 roku oraz historii, w której mieści się i epoka luterańska, i wizyta Jana Pawła II.
Architektura i wnętrze
Korpus ma trzy nawy i układ pseudobazyliki. Od zachodu dostawiono wieżę, od północy prostokątną zakrystię. Główne wejście jest od zachodu, a prezbiterium zwrócono na wschód, zgodnie z chrześcijańską tradycją. W drzwiach zachodniego portalu tkwią ćwieki wbite w 1917 roku przez uczestników zbiórki na rzecz wdów i sierot po poległych w I wojnie światowej. Na południowych murach widać wgłębienia po świdrze ogniowym, którym krzesano ogień podczas uroczystości.
Najcenniejszy w środku jest ołtarz główny z około 1600 roku, renesansowo-manierystyczny, w formie tryptyku. Na dole przedstawiono ostatnią wieczerzę, wyżej Ukrzyżowanie, a na szczycie rzadko spotykanego Jonasza w paszczy wieloryba. Figury dwunastu apostołów na skrzydłach pochodzą z wcześniejszego ołtarza. Najstarszy, piętnastowieczny element wyposażenia to późnogotycka Grupa Ukrzyżowania na belce tęczowej.
W katedrze wisi też obraz Wniebowzięcie Matki Boskiej z kościoła w Buczaczu. Organy, zbudowane z około 2,3 tys. piszczałek, są największe na ziemi gorzowskiej.
Na wieży wiszą cztery dzwony odlane w 1921 roku w Apoldzie, w firmie Heinricha Ulricha i Friedricha Weulego:
- Modlitewny, 4000 kg
- Wiara, 1300 kg
- Nadzieja, 1200 kg
- Miłość, 1100 kg
Piąty dzwon, Ave Maria z 1498 roku (135 kg), wisiał na wieży do 2017 roku, a dziś jest eksponatem muzeum gorzowskiego. W 1708 roku uderzył w niego piorun. Dzwon stracił kabłąk i od tamtej pory jest niemy.
Historia budowli i parafii
Kościół wzniesiono pod koniec XIII wieku jako świątynię miejskiej parafii (według Wikipedii). Nosił wezwanie Maryi Panny i Jedenastu Tysięcy Świętych Dziewic. Patronat przechodził z rąk do rąk: najpierw sprawowało go miasto, od 1299 roku kapituła kolegiaty w Myśliborzu, potem zakon krzyżacki i elektorzy brandenburscy.
Sam korpus przeszedł niewiele zmian. W 1489 roku dobudowano prezbiterium, a w 1621 podwyższono wieżę i nakryto ją barokowym hełmem. Więcej działo się w środku: ze średniowiecznych siedemnastu ołtarzy po reformacji został jeden, a z rzeźb ocalało niewiele.
Od 1537 do 1945 roku świątynia służyła protestantom, co mocno odmieniło jej wnętrze.
Katedrą kościół ustanowiono 12 grudnia 1945 roku. Do liturgii katolickiej dostosowano go ponownie w latach 1953-1956. Spoczęli w nim biskupi Wilhelm Pluta i Teodor Bensch.
W 1982 roku katedra była ośrodkiem Gorzowskiego Sierpnia. W 1997 roku odwiedził ją Jan Paweł II i modlił się przy grobie bp. Wilhelma Pluty.
1 lipca 2017 roku w wieży wybuchł pożar. Zdjęto iglicę i hełm, a świątynię zamknięto dla wiernych na czas remontu. Pierwszą mszę po pożarze odprawił w niej 1 lutego 2021 roku bp Tadeusz Lityński.
Msze, zwiedzanie i wskazówki przed wizytą
Aktualny plan mszy i zwiedzania znajdziesz na stronie katedry (katedragorzowska.pl) albo w urzędzie parafialnym. Tam też sprawdzisz adres, zasady wejścia i ewentualne opłaty.
Radzę przyjść z jednym celem: sztuką we wnętrzu albo detalami na murach i w drzwiach. Inne obiekty z naszego przewodnika po mieście to między innymi Fontanna Pauckscha.
Fot. MOs810, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons